Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna

z dnia 17 lipca 1969 r.

III CZP 42/69

OSNCP 1970/5 poz. 77

Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego 1969/7-8 poz. 136

Członkowie spółdzielni budownictwa mieszkaniowego są obowiązani uczestniczyć w kosztach centralnego ogrzewania, choćby nawet ogrzewanie to było niedostateczne. Jeżeli jednak wadliwość w dostarczaniu energii cieplnej dotyczy lokali niektórych członków, każdy z nich może żądać odpowiedniego zmniejszenia swego udziału w ogólnych kosztach centralnego ogrzewania.

Przewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca).

Sędziowie: H. Dąbrowski, J. Przybylski.

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powszechnej Spółdzielni Mieszkaniowej „S” w W. przeciwko Henrykowi S. o 6.200 zł 25 gr, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 17 kwietnia 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 kpc:

„a) Czy w sytuacji gdy spółdzielnia działa na własnym rozrachunku gospodarczym i nie ma funduszy na pokrycie strat powstałych z niedostatecznych dostaw energii cieplnej z własnej kotłowni, w związku z czym mieszkania były niedogrzane, członek spółdzielni ma prawo uchylić się od ponoszenia udziału w kosztach centralnego ogrzewania, czy też w takich okolicznościach uzasadniony jest podział ryzyka strat pomiędzy wszystkich członków spółdzielni?

b) Czy Sąd Wojewódzki, przedstawiając w trybie art. 391 § 1 kpc zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, powinien uzasadnić na piśmie istnienie tych wątpliwości?”

uchwalił.

Chociaż spółdzielnia mieszkaniowa jest odrębnym od swoich członków podmiotem prawa i w związku z tym między nią a każdym z członków istnieją określone stosunki prawne, to jednak stosunków tych nie można w całej rozciągłości porównywać ze stosunkami, jakie występują między innymi podmiotami prawa, w ramach których jedna ze stron zobowiązuje się do świadczenia usług lub do dania swojej rzeczy do używania drugiej stronie. W tym bowiem drugim wypadku wymieniona strona podejmuje się zobowiązania z reguły z tej przyczyny, że chce zrealizować swój własny cel gospodarczy. Natomiast spółdzielnia działa wyłącznie w interesie swoich członków, a więc osób reprezentujących drugą stronę stosunku prawnego. Z ekonomicznego więc punktu widzenia działalność spółdzielni jest działalnością samych członków, a nie przeciwstawnego im podmiotu.

Przechodząc po tych ogólnych spostrzeżeniach do obowiązku dostarczania energii cieplnej do ogrzania mieszkań przez wynajmującego w ramach stosunku najmu i przez spółdzielnię w ramach spółdzielczego prawa do lokalu, stwierdzić należy, że inaczej może reagować w razie niewykonania tego obowiązku najemca, inaczej zaś członek spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, oraz inne też są ostateczne skutki prawne takiego postępowania strony zobowiązanej.

Najemca może oczywiście - wobec niewykonania przez wynajmującego jego obowiązku wzajemnego - wstrzymać się z wykonaniem swego obowiązku uiszczenia opłaty za energię cieplną, i w ostatecznym wyniku skutki takiego zaniedbania wynajmującego obciążą zawsze jego. Natomiast taka sama reakcja członka spółdzielni w każdym wypadku niedogrzania jego mieszkania nie dałaby się pogodzić z wyżej przedstawionymi założeniami. Jeżeli bowiem w rachubę wchodzi niedogrzanie wszystkich lokali spółdzielczych (np. dlatego, że w odpowiednim czasie zaniedbano remontu urządzeń ogrzewniczych), to żaden z członków nie mógłby się uchylić od obowiązku partycypowania w rzeczywiście poniesionych przez spółdzielnię kosztach ogrzewania, mimo że poniesienie tych kosztów nie dało spodziewanych wyników. Spółdzielnia bowiem odpowiednie wydatki poniosła i wydatki te, będące rezultatem działalności spółdzielni, a więc - jak wyżej zaznaczono - działalności samych członków, obciążają tylko ich.

Z tego też wynika że taki obowiązek członkowie mają bez względu na to, czy niedostarczenie energii cieplnej zostało przez odpowiedni organ spółdzielni zawinione, czy też jest ono następstwem okoliczności obiektywnych. Rozróżnienie to może mieć znaczenie dla kwestii odpowiedzialności osób wchodzących w skład tego organu, nie ma zaś ono znaczenia dla kwestii pokrycia zobowiązań spółdzielni. Inaczej natomiast byłoby, gdyby niedostateczne ogrzewanie dotyczyło tylko jednego lub tylko niektórych mieszkań, wówczas bowiem - w myśl zasady równości wszystkich członków - ci spośród nich, którzy nie odnieśli korzyści z dostarczenia energii cieplnej przez spółdzielnię, mogliby uchylić się od partycypowania w odpowiedniej części omawianych wydatków.

Powyższe rozumowanie uzasadnia ujętą w sentencji niniejszej uchwały odpowiedź na pierwsze pytanie Sądu Wojewódzkiego.

Taka jednak odpowiedź, adekwatna zresztą do postawionego przez Sąd Wojewódzki pytania, nie wyjaśnia wszystkich trudności występujących w sporach z powództw spółdzielni o należność za ogrzewanie mieszkań członkowskich. Wyłania się bowiem praktycznie doniosłe pytanie, na jakiej podstawie członek, którego mieszkanie nie zostało należycie ogrzane, może uznać, iż dotyczy to tylko jego lokalu lub tylko niektórych lokali, a następnie w jaki sposób może tę okoliczność udowodnić w procesie.

Rzecz oczywista, nie można wymagać od członka, aby sprawdził, a następnie udowodnił, jaki był stan ogrzewania wszystkich mieszkań, to bowiem byłoby - zwłaszcza w dużych spółdzielniach - praktycznie niewykonalne. Uznać przeto należy, że z omawianego punktu widzenia wystarczy, jeżeli zainteresowany członek stwierdzi, że w domu lub domach spółdzielni są inne lokale (np. w innym pionie, na innym piętrze lub w innym domu) należycie ogrzane. W takim bowiem wypadku sąd może przyjąć w drodze domniemania faktycznego, że lokale członków były ogrzewane w sposób nierówny. Oczywiście spółdzielnia może w takim wypadku prowadzić dowód przeciwny.

Możliwe jest także - zwłaszcza gdy chodzi o spółdzielnie duże, jakimi z reguły są spółdzielnie mieszkaniowe - stosowanie w drodze analogii bądź niektórych przepisów odnoszących się do stosunku najmu, bądź zasad, jakie co do tego stosunku wykształciły się w praktyce. Do takich zasad należy np. postanowienie okólnika nr 9 Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 3 kwietnia 1962 r. (Dz. Urz. MGK 1962 r. Nr 6 poz. 44), że lokal, w którym temperatura nie osiąga 14 st. C, jest całkowicie nieogrzany.

Na drugie pytanie Sąd Najwyższy nie udzielił odpowiedzi, gdyż nie obejmuje ono zagadnienia prawnego, jakie wyłoniło się przy rozpoznawaniu przez Sąd Wojewódzki rewizji⁽¹⁾ , tylko bowiem pytania o takiej treści Sąd ten może kierować do Sądu Najwyższego na mocy art. 391 kpc.

(1)

Obecnie apelacja na podstawie art. 1 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 1996 r. Nr 43 poz. 189).